Terug naar India of blijven?

In wezen was het systeem van contractarbeid een verkapte vorm van slavernij. De arbeiders werden voor een periode van vijf jaar onder erbarmelijke omstandigheden tewerk gesteld op de plantages. Er waren ontoereikende medische voorzieningen, een karig loon, barakken om in te wonen en een tekort aan vrouwen uit de eigen groep. Na beëindiging van het contract konden ze kiezen voor verlenging of voor terugkeer naar India.
De nare ervaringen van de heenreis op de boot waren voor velen niet echt voor herhaling vatbaar. Tijdens de overtochten braken namelijk ziektes uit en gezien de weinige medische voorzieningen, kregen niet alle opvarenden de haven van Paramaribo uiteindelijk te zien. Heel wat mensen stierven aan boord tijdens de overtocht. Ongeveer tweederde van de Brits-Indiërs of Hindoestanen kozen dan ook voor Suriname, gezien de ‘voordelen’ die aan een eventueel permanent verblijf waren verbonden: land in eigendom of in pacht en een geldbedrag van honderd gulden voor eigen onderhoud. Ongeveer tweederde van de Brits-Indiërs of Hindoestanen zijn na afloop van hun contract in Suriname gebleven.

In de beginfase van hun bestaan in Suriname leefden de contractarbeiders gescheiden van de Europese en Creoolse bevolkingsgroepen. Het feit dat ze nog niet gewend waren aan hun nieuwe omgeving samen met de vijandelijke houding van de ex-slaven naar hun toe, zorgde voor een isolementspositie. Maar tegelijkertijd zorgde dit ook voor een sterke groepscohesie.
Enkele andere factoren die ook hieraan ten grondslag lagen, waren de lage maatschappelijke status die werd toegekend aan het werken op de plantages, de juridisch geïsoleerde positie van deze groep arbeiders in Suriname (er was speciale wetgeving voor deze contractarbeiders), de gemeenschappelijke erfenis van taal, religie en gewoontes en het negatieve beeld dat andere groepen van de nieuwkomers hadden.